เนื้อเรื่องย่อพระมหาชนก

พระมหาชนก กษัตริย์แห่งกรุงมิถิลา มีพระราชโอรสสองพระองค์ พระนามว่า อริฏฐชนกและโปลชนก เมื่อสวรรคตแล้วพระอริฏฐชนกได้ครองราชสมบัติ และทรงตั้งพระโปลชนกเป็นอุปราช วันหนึ่งอมาตย์ผู้ใกล้ชิดได้กราบทูลใส่ร้ายว่า พระอุปราชโปลชนกคิดไม่ซื่อ พระอริฏฐชนกหลง เชื่อสั่งจองจำพระโปลชนก แต่พระโปลชนกตั้งจิตอฐิษฐานและหลบหนีไปได้ ภายหลังได้รวบรวมพลมา ท้ารบและเอาชนะได้ในที่สุด พระอริฏฐชนกสิ้นพระชนม์ในที่รบ พระเทวีที่กำลังทรงครรภ์จึงปลอมตัว หนีออกนอกเมือง ด้วยความช่วยเหลือของท้าวสักกเทวราช จึงเสด็จหนีไปจนถึงเมืองกาลจัมปากะ ได้พราหมณ์ผู้หนึ่งอุปการะไว้ในฐานะน้องสาว ต่อมาทรงมีประสูติกาล ตั้งพระนามพระโอรสตามพระอัยยิกาว่าพระมหาชนกจวบจนกระทั่ง มหาชนกเติบใหญ่ และได้ทราบความเป็นจริงก็คิดจะไปค้าขายตั้งตัวแล้วจะไปเอาราชสมบัติคืน จึงนำสมบัติ กึ่งหนึ่งของพระมารดาไปขาย แลกเป็นสินค้าออกเรือไปยังสุวรรณภูมิ ระหว่างทางในมหาสมุทรเรือต้องพายุล่มลง ลูกเรือตายหมด ยังแต่พระมหาชนกรอดผู้เดียว ทรงอดทนว่ายน้ำ ในมหาสมุทรด้วยความเพียร ๗ วัน ๗ คืน จนได้พบนางมณีเมขลา และสนทนาธรรมในเรื่องของความเพียร ในที่สุดนางมณีเมขลาได้อุ้มพระมหาชนกไปส่งยังมิถิลานคร ฝ่ายมิถิลานคร พระโปลชนกได้สวรรคต เหลือแต่พระราชธิดานาม สีวลีเทวี ก่อนสวรรคตทรงตั้งปริศนาเรื่อง ขุมทรัพย์ทั้งสิบหกไว้ สำหรับผู้จะขึ้นครองราชย์ต่อไป แต่ไม่มีผู้ใดไขปริศนาได้ เหล่าอมาตย์จึงได้ประชุมกันแล้วปล่อยราชรถ ราชรถก็แล่นไปยังมหาชนกที่บรรทมอยู่ เหล่าอมาตย์จึงอัญเชิญ เสด็จขึ้นครองราชย์และอภิเษกกับสีวลีเทวี ทรงไขปริศนาต่างๆได้ และทรงขึ้นครองราชสมบัติโดยธรรม วันหนึ่ง พระมหาชนกทรงประทับบนคอช้างเพื่อทอดพระเนตรอุทยาน ใกล้ประตูอุทยานมีมะม่วง ๒ ต้น ต้นหนึ่งมีผล ต้นหนึ่งไม่มีผล ผลนั้นมีรสหวานเหลือเกิน พระชนกเก็บมาเสวยผลหนึ่งแล้วเสด็จเข้าอุทยาน คนอื่นๆ ตั้งแต่พระอุปราชลงมาต่างก็มาแย่งเก็บผลมะม่วง จนต้นมะม่วงนั้นโค่นลง พระมหาชนกทอดพระเนตรเห็น ต้นมะม่วงที่มีผลรสดี ถูกข้าราชบริพารดึงทึ้งจนโค่นลง ส่วนต้นที่ไม่มีลูกก็ยุงคงตระหง่านอยู่ แสดงว่าสิ่งใดดีมีคุณภาพ จะเป็นเป้าหมายของการยื้อแย่ง และจะเป็นอันตรายในท่ามกลางผู้ขาดปัญญา